Vooroordelen over autisme: tijd om ze achter ons te laten!

Cliches over autisme column

Als we het over autisme hebben, waar hebben we het dan over? Het beeld (en ook onze vooroordelen) dat we van autisme hebben wordt voor een groot deel bepaald door wat we erover hebben gezien en gehoord. Films en de media spelen daar een belangrijke rol in. De bekendste en meest succesvolle film waarin iemand met autisme voorkomt is ongetwijfeld Rain Man uit 1988. De film won maar liefst vier Oscars, waaronder eentje voor Dustin Hoffman in zijn rol van de autistische Raymond.

De autist als zonderling persoon met één briljante gave

Door deze film ontstond er bij het grote publiek een beeld van een autist als een zonderling persoon met één briljante gave. Iemand die zich niet zelfstandig kan redden in de maatschappij maar die een uitzonderlijk talent heeft, bijvoorbeeld complete telefoonboeken uit zijn hoofd kennen, een muziekstuk na kunnen spelen dat hij maar één keer heeft gehoord of gebouwen minutieus natekenen. Dat is echter een vertekend beeld. In het boek Het Rain Man-cliché van auteur Peter Boer zegt de door hem geïnterviewde Wessel Broekhuis: ‘Altijd blijven mensen maar dezelfde vraag stellen. Wat betekent autisme? Dat vond ik ook wel eens jammer toen ik gevraagd werd voor een interview naar aanleiding van mijn boek (Alleen met mijn wereld). Veel mensen die er weinig van weten beginnen dan over Rain Man. Dat vind ik een mooie film. Sommige trekken en tics herken ik ook. En toch is het heel wat anders. Ik noem dat het Rain Man-cliché. Mijn stoornis is niet zichtbaar.’

Autisme is steeds meer zichtbaar in films en andere media

De laatste jaren zien we een groeiende belangstelling voor autisme in films en de media. Autisme spreekt tot de verbeelding, autisme is in. Er zijn niet alleen veel films waarin iemand met autisme voorkomt, maar ook tv-documentaires (Louis Theroux, Het beste voor Kees, De regels van Matthijs), comedy’s (The Big Bang Theory, Atypical), dramaseries (The A Word) en misdaadseries (The Bridge, Chasing Shadows). In die films en televisieseries wordt je vaak een stereotiep, clichématig beeld van autisme voorgeschoteld. Ergens ook wel logisch, want aan iemand die niet autistisch overkomt kun je immers niet zien dat hij die stoornis heeft. En ook al is het resultaat soms erg onderhoudend of grappig, er wordt wel een beeld geschetst dat autisten rare mensen zijn die heel anders zijn dan ‘normale’ mensen. Sommige mensen met een diagnose in het autismespectrum worden niet eens geloofd als ze zeggen dat ze autisme hebben, want ‘Je ziet er helemaal niet autistisch uit!’

De stereotiepe beeldvorming hindert mensen met ASS-diagnose

Het vervelende is dat die stereotiepe beeldvorming kinderen en jongeren met een ASS-diagnose behoorlijk in de weg kan zitten bij het vinden van een opleiding, stageplek of baan. Er wordt nog te vaak gedacht dat ze erg veel begeleiding nodig hebben. Dat ze nergens tegen kunnen en zomaar opeens kunnen flippen. Dat ze niet normaal kunnen communiceren en vaak botte en ongepaste opmerkingen maken. Dat ze heel erg star en rigide zijn en geen benul van empathie hebben.

Tijd om de clichés en vooroordelen achter ons te laten

Ook op het gebied van hun sterke punten is er vaak sprake van een clichématig beeld: niet alle mensen met autisme zijn goed in wiskunde en computers, en ze hebben ook niet allemaal een fotografisch geheugen of muzikaal talent. Ook zijn ze niet altijd stipt, ordelijk en goed in plannen. Wat mij betreft is het, dertig jaar na Rain Man, hoog tijd om de clichés achter ons te laten. Mensen met autisme zijn uniek, ze zijn allemaal op hun eigen manier autistisch. En dat maakt autisme juist zo fascinerend en zo raadselachtig!

Anita Veenkerk schrijft columns en artikelen over haar ervaringen met haar jongste zoon, met wie het op de basisschool niet goed ging. In groep 3 en 4 kreeg hij steeds meer gedragsproblemen. Uiteindelijk kwam hij op het speciaal onderwijs terecht (cluster 4). Maar niemand kon nu echt vertellen wat er nu precies aan de hand was met hem. Volgens de ene deskundige was het autisme, volgens de andere Gilles de la Tourette. En weer een andere deskundige zei dat er niets mis met hem was... Inmiddels doet hij het erg goed op het HBO.

Deel via: